Ipinanganak si Dante Alighieri sa Florence, Italy, 1265
at namatay noong 1321.
Ang obra niyang The Divine Comedy,
isang paglalakbay sa Impiyerno, Purgatoryo at Paraiso,
ay isa sa pinakadakilang akda sa mundo ng panitikan.
Di lamang nito hinubog ang wikang Italiano,
kundi binago rin ang naaabot ng imahinasyon ng tao.
Si Nick Tosches, American novelist, isinilang sa Newark noong 1949,
namatay noong 2019.
Siya ay isang literary iconoclast
na ang tinig ay nagpakita sa dark poetry ng mundo ngayon.
'Yong mga isinulat ko mula sa puso ko at mga isusulat ko pa mula sa puso ko
ay di dapat at di baguhin, kahit katiting,
para ayunan ang damdamin ng ibang tao
o ang peke, plastik, at artipisyal na puso ng merkado,
na minsan ay naging isang mundo.
Di dapat i-edit ang mga libro ko gaya ng di dapat palitan ang batik ng leopardo.
Sabi nga ni Faulkner, "Nalasing ako, nagalit, nahulog sa kabayo.
"Kung anu-ano pa, pero di ine-edit ang gawa ko.
"Mas gusto ko pang tirahin ng kung sino ang asawa ko kaysa ma-edit ako."
Totoo 'yon. 'Yong best editors, di sila ine-edit.
Kasabwat nila ang mga artist para sa kalayaan at ganansiya.
"Nga pala, Mr. Faulkner, ano'ng iniisip mo nang isulat mo 'yon?"
"Pera."
Di ba ang galing? Sabi niya "pera".
Hay, pera.
Tama.
Isang tunay na artist lang ang gumagawa para sa mga mahal niya
at, higit sa lahat, sa susunod niyang henerasyon
dahil sila lang ang makakakita ng bayad.
Di kami binabayaran kada oras, linggo, buwan, o taon.
Binabayaran kami pag namatay na kami.
Ano 'to… Ano 'tong mga 'to?
'Yan?
Di ko nagagawa ang gusto ko, at ito ang gusto ko gawin.
Translation 'to ng The Divine Comedy.
Alam na alam ko 'tong tula na parang ako 'yong nagsulat.
Sampung taon ko nang tinatrabaho 'to.
-Pinalitan mo 'yong lining, 'no? -Oo.
Maporma ka pa rin hanggang ngayon.
Maraming salamat.
Wag kang mag-alala.
Anoman ang mangyari, masasandalan mo ako.
Sino si Dante?
"Sino si Dante?"
Isa siyang writer sa nakaraan.
Sinulat niya 'yong sikat na tula na Comedy,
na tinawag kalaunan na The Divine Comedy.
A, okay.
Oo.
Pero si Dante, nakulong siya.
Kinulong niya 'yong sarili niya sa mga tula,
at ano'ng mapapala mo ro'n?
Kaya naisip ko na may mali sa kanya.
Ang pangit ng tula kasi may mali sa kanya.
Oo, naiintindihan kita.
Uy.
Bata.
Hi, Tito.
Para kang nakakita ng multo. Napa'no ka?
May pinatay akong bata.
-Kailan? -Kanina lang po.
-Saan? -Sa may pabrika po ng salamin.
-Paano? -Ginilitan ko po siya ng leeg.
Tagarito ba siya?
Di ko pa siya nakita dati.
Nasa'n 'yong patalim?
'Yong kutsilyo. Nasa'n 'yong ginamit mo?
Tinapon ko po sa imburnal.
Bakit mo ginawa 'yon?
May malaking kutsilyo siya, tapos sabi niya, gusto ko daw ba mamatay.
Kung gano'n, di ikaw ang nag-umpisa. Siya.
-Opo. -Sige.
Kumusta'ng pakiramdam mo?
Halika, upo ka rito.
Gagawin mo na bang trabaho 'to, o ano?
Ano, pakiramdam mo ba tigasin ka na ngayon?
Hindi po.
Mabuti kasi hindi ka gano'n.
Tandaan mo 'yong lagi kong sinasabi.
Ang golden rule.
Ibigin ang iyong kapwa.
Opo.
At huwag kang gagaya sa batang nakasalubong mo. Ha?
-Opo. -Huwag kang mamemerwisyo ng iba.
Ano'ng…
Ano'ng kasunod no'n? 'Yong sinasabi ko sa 'yo.
Huwag kang mang-aapi at huwag kang magpapaapi.
Ayan, kaya di ka lang nagpaapi.
Opo.
-Sigurado kang di siya tagarito? -Ngayon ko lang po siya nakita.
Halika.
Tito?
Ano 'yon?
Kailangan ko pa po bang ikumpisal 'yong sinabi ko sa inyo?
Ano'ng sinasabi mo, kumpisal?
Sa First Holy Communion ko.
'Yon ba? A, oo nga pala.
Nasa lahat ng lugar ang Diyos.
-Tama? -Opo.
Tama.
At naririnig niya lahat, di ba?
Opo. Nakikita niya lahat, naririnig niya lahat.
Tama. Kaya sino'ng mas mahalaga, ang Diyos o 'yong pari?
Ang Diyos po.
Kaya narinig na ng Diyos ang kumpisal mo, di ba?
Sinabi mo nang malakas.
Narinig ko. Narinig ng Diyos.
Gano'n ba ang ginagawa n'yo?
Gano'n ang ginagawa ko.
Gano'n lang? Wala na akong kasalanan?
Anong kasalanan?
Wala kang kasalanan.
'Yong chadrool na 'yon
na nanutok sa 'yo ng kutsilyo nang walang dahilan,
siya 'yong may kasalanan.
At pinarusahan siya ng Diyos.
Sa pamamagitan mo.
Salamat po, Tito.
-Magkaibigan tayo, di ba? -Opo, magkaibigan tayo.
Basta ito tandaan mo.
Sa mga ganitong bagay, espesyal ang ugnayan natin sa Diyos.
Di mo pwedeng ipagsabi kahit kanino.
'Yon ang kasalanan.
Masamang kasalanan.
Ha?
Sige na.
Nando'n ang lababo. Sa likod.
Hugasan mo'ng kamay mo. Marumi.
Naunawaan ko.
At higit sa lahat, napawalang-sala ako.
At wala akong pinagsabihan.
Bigla ko bang inamin 'yon?
Ang puting usbong ng bulaklak ng gardenia,
at lilang bulaklak, at ang pulang bulaklak
at kulay-rosas na bulaklak,
at dilaw na bulaklak, at di mabilang na mga bulaklak
at di mabilang na mga halimuyak
sa araw at anino mula sa malago at matingkad na luntian.
Nakatayo roon ang mga bantayog sa mas madilim na mahika ng araw,
ang mga kupas na ukit sa bato,
ang mga nakaangat at makinis na lumang altar ng corales,
kung sa'n nagsasakripisyo ng tao sa marae noong ika-19 na siglo,
at amoy ng handog na dugo at kanibalismo
ay humahalo sa halimuyak ng puting bulaklak,
at ng lilang bulaklak, at ng pulang bulaklak,
at ng kulay-rosas na bulaklak at ng dilaw na bulaklak.
May siyam na papawirin, hindi langit, kundi papawirin.
Lahat ng katotohanang alam ni Dante ay nagsimula sa pahayag na ito.
Ang unang papawirin na natuklasan niya
ang naging pinakabihira sa loob ng mga taon na 'yon.
Ito ang dakilang papawirin ng kawalang-hanggan
na sumasaklaw sa kanyang pagdating, kabuoan, pagdaan, at paggabi.
Si Dante ay anak ng mahiwagang burol.
Ngunit gayon din ako.
At isa lang sa siyam na papawirin na makikitang minsan lamang ng tao,
sa araw ng kanyang kamatayan.
Napakainit ng August na 'yon sa New York
at ang katanghaliang tapat ay mabigat at makulimlim,
ang gabing salat sa bituin ay nababalot ng maputlang dilim at hamog.
Ito rin ang pakiramdam ni Louie.
Nagsindi siya ng sigarilyo at humithit.
Huli na, pero hindi para sa kanya.
-Nag-iikot ka, pare? -Wag mo 'kong matawag na ganyan.
Penge ng alak at ashtray.
May bago kaming alak. Masarap.
Tangina mo.
Ibigay mo 'yan sa mga uto-uto. Penge ng Dewar's at tubig na may yelo.
Wag na 'yong ashtray. Sa sahig na lang.
Kumusta, Lou?
Alam mo…
Noong bata pa ako,
sabi ng matatanda, "Mas malaki ang bigote, mas macho."
Ngayon, pag may nakikita akong may bigote,
ang naiisip ko, kung di siya pulis e bading siya.
O pareho.
Dapat ba mag-ahit na ako, Lou?
Wag na, hayaan mo na.
Pulis 'yong tatay mo, di ba?
Namana mo siguro sa kanya ang pagiging pulis na bading niya.
Bagay sa 'yo.
'Yong bigote.
Alam mo…
gago talaga 'yong tito mo.
Wag kang magagalit, gago ka din, pero medyo lang.
Pero 'yong tito mo, malaking gago 'yon.
May bar siya dati, naging maayos ang pagpapatakbo niya.
Nilustay niya ang lahat ng pera niya sa sugal.
Lumapit siya sa mga kumpare ko, tinulungan siya pero palpak pa rin.
Tapos iiyak siya sa bangko para bayaran nila'ng Con Ed
tuwing pangatlong beses na mapuputulan siya.
Ayaw ng mga mga kaibigan ko no'n.
Uy, Lou.
Di ba dapat tinatago mo 'yan?
Pa'no kung may dumaang pulis at sumilip?
Kailan ka huling nakakita ng pulis na naglalakad?
Di na sila naglalakad.
Naggy-gym na lang sila tulad ng ibang bakla,
pero di sila naglalakad.
'Yong huling pulis na nakita kong umiikot,
e babae.
Isang pulis sa New York na 5’2” ang taas.
Parang 'yong tatay mo,
walang silbi, pangit at maliit na kupal.
Buweno…
Iniisip ng mga kaibigan ko, kung sisindakin ko 'tong tito mong gago,
e baka matauhan siya.
Uy, dahan-dahan lang. Hinay-hinay.
Sabi nga ni Buddha, moderation sa lahat ng bagay.
Ang Walong Dakilang Landas.
Nagpatira ka na ba sa puwet?
Subukan mo minsan. Baka maging tunay na lalaki ka.
Kaya nga, ikaw at 'yong tito mo,
pareho lang kayo.
Mga sinungaling, walang kwentang tsupaero.
Alam kong ninanakawan mo sila.
Nagbebenta ka sa ibang bar.
Ilang bote dito, ilang bote do'n. 'Yong mga mumurahin lang.
Gano'n pa man, isa kang duwag na tsupaero.
At 'yong nanay mo, sumalangit nawa ang kanyang kaluluwa,
ay tsupaera din.
At di pa siya magaling.
Nakakatawa ka, alam mo ba 'yon?
Paano ka nakapag-asawa ng babae?
Mas walang kuwenta pa siguro siya kaysa sa 'yo.
Di ko pa siya nakikita.
Pati ang mga anak mo.
May picture ka?
Ito ba siya?
Nakakatawa rin itsura niya.
Kamukha mo 'yong… Ano nga tawag do'n?
'Yong mga ferret.
At mukha siyang baboy.
Kapag pinag-asawa mo ang donkey at kabayo magiging mola.
Ito ba itsura pag pinag-asawa mo ang ferret at baboy, ha?
Ilang taon na 'to?
Magsasampu na siya next month.
Sabi ko nga, di ko pa sila nakikita.
Pumunta kaya ako sa Jersey nitong mga susunod.
Para magbigay-galang.
Ilang taon na ang anak mo? Sampu?
Nakakatawa, alam mo.
Habang tumatanda ka,
gusto mo ng mas sariwang laman.
Ano'ng gagawin ko?
Una, gaya ng sinasabi ng mga parak, mag-isip ka muna bago sumagot,
dahil baka ito na ang pinakamahalagang sagot mo sa buong buhay mo,
magkanong pera meron dito ngayon?
'Yong kinita lang ngayong gabi, nasa 1,200.
Ang konti.
Puro credit card na ngayon.
Magkano sa 1,200 ang kinuha mo?
Kinuha mo na, Lou.
Patingin ng bulsa mo.
Nasa'n pa 'yong natitira?
Nasa kusina.
Tara.
Sige.
Pinag-usapan natin kanina kung paano ka magiging tunay na lalaki.
Lumuhod kang gago ka.
-Please. Gagawin ko lahat ng gusto mo. -Gawin mo na lang.
Hawakan mo nang mahigpit ang bukong-bukong mo.
Parang mabait na bata.
Ganyan nga.
Ayos.
Nagsasalita ako ngayon sa inyo bilang isang produkto ng AOL Time Warner.
Di ko akalain na sasabihin ko ang mga katagang 'to
na nakakasuklam ngunit nakakaaliw din.
Sa paggunita sa wakas, may dalawang mukha ang kapalaran
na parehong nahahayag lamang sa wakas.
Di pa naaalis ang belo
pero sasabihin ko sa 'yo kung bakit ako nandito.
Oo, anak ko nga siya.
"Nick" tawag niya sa 'kin no'ng una.
Tapos, naging "Daddy" na.
Tinanong niya kung okay lang, sabi ko, 'yon ang pinakamagandang narinig ko.
No'ng nagpaalam ako,
napansin kong wala na 'yong lungkot sa ngiti niya
no'ng una kong nakita ang larawan niya.
At iniisip ko kung kailan pa 'yon nawala.
Ang ngiti niya ay tulad sa pinagpala,
at naramdaman kong mapalad ako na may bahagi ko siya
at sa pamamagitan niya,
magiging mas mabuti ako kaysa dati.
At sa pamamagitan niya, malalasap ko ang dalisay na buhay.
Di ko alam ang itsura ng ngiti ko, pero ang sarap sa pakiramdam.
Pero natapos din agad.
Di nila nahuli 'yong hayop na gumawa no'n.
Wala akong nararamdaman sa mga batong ito.
O sa kabutihan mo!
Punyeta ka,
Diyos.
Punyeta ka.
Kaka-order ko lang ng pizza.
Nice to see you, Lou.
Totoo ba 'yan?
Rembrandt, self-portrait.
Kung parang kamatis ang ilong ko at magpapa-self-portrait ako,
siguro magpapa-plastic surgery ako
gamit 'yong pintura.
Magkano naman 'yan?
Pa'no mo pepresyuhan ang kagandahan, Lou? Gusto mo ba 'yang painting?
Sa totoo lang, hindi.
Sobrang pangit amputa.
Alam ko 'yan din tingin mo.
Kung hindi, ilalagay mo 'yan sa kung saan makikita mo 'yan.
Pero nilagay mo sa ulunan mo na parang korona para makita ng iba.
Sampung milyong halaga ng pangit.
Maniniwala ka ba?
Kakaiba ang mundo, Lou.
Kakaiba ang mundo.
At least alam kong di ka nagbayad ng sampung milyon para diyan, ano?
Sa gan'on kalaking pera, makakabili ka ng maganda.
Alam mo, tama ka.
Ang sinasabi ko lang, grabe ang pinagkakagastusan ng mga tao.
At kakaiba 'yong pinagkakagastusan nila.
At pag sinabing malaki, malaki talaga.
Kaya inistorbo ko ang pagkain mo ng pizza ngayong gabi.
Inistorbo ko ang pagpi-pizza mo para sabihing yayaman ka.
Ito na siguro ang pinakamahirap na gagawin mo,
pero pag natapos at nagawa natin 'to,
di ka na ulit kakalabit ng gatilyo sa buong buhay mo
maliban na lang kung magha-hunting ka.
Malaki 'to, Lou.
Gaano kalaki?
Mas malaki pa sa inaasahan ng kahit sino.
Magkano ba ang kitaan?
-'Yong maiuuwi mo? -'Yong kikitain ko.
Mga isa hanggang dalawang milyon, baka mas malaki pa.
Tax-free, malinis, at maayos.
Papatay ba ako ng mga sundalo?
May ilan lang tayong patatahimikin,
mga ilang ihehele hanggang makatulog.
Kailan ang bayaran?
Ilang buwan pagkatapos natin magsimula.
-Kailan magsisimula? -Agad-agad.
Kakukumpirma ko lang, kaya tinawagan kita.
May isasama si Lefty na kakilala niya.
Isang writer na kaibigan niya, medyo legit,
siya ang susi para magawa natin 'to.
Kaibigan niya?
Ano, may mga kaibigan na tayo?
Sino 'to?
Ewan ko. Nick daw ang pangalan.
"Nick, Nick…" Ang daming Nick sa mundong 'to.
Anong meron?
Ano bang paki mo sa pangalan niya?
Wala 'tong kinalaman sa pangalan.
'Yong salitang "kaibigan".
Makinig ka.
Sabi ko nga, mag-relax ka muna. Sampung libo 'yan.
Ituring mong kaibigan.
Hindi, isipin mo na lang na pera 'yan.
Joe,
kaibigan ko.
Naabutan niya ang seventh inning.
Masarap 'yong pizza.
Hello?
Hello, Nick Tosches's office.
Oo, alam ko. Sino 'to?
Ikaw siguro si Mr. Tosches. Excuse me.
Nasa'n…
Nasa'n si Anna?
Ako si Giulietta. Nasa ospital si Anna. May preeclampsia siya.
-Ano? -Buntis siya, may preeclampsia.
Nanganib 'yong baby niya.
Wala siya rito. Ako muna ang papalit.
Papalit?
Oo, Mr. Tosches. Pinsan niya ako na galing sa Italy.
Tawagin pa mo akong Mr. Tosches ulit, magkaka-hemorrhoid na ako.
Pinsan ka naman niya, Nick na lang.
Nasa'n siya? Okay ba siya?
Nasa mabuting mga kamay siya.
At ikaw rin.
Okay.
May pumasok bang pera?
Ilang maliliit na tseke,
at may offer galing sa Germany na halos 3,000 marks.
Sige, ano pa?
Oo, may mga deadline kang di na-meet,
at gusto kang makausap ng editor mo.
Isang buwan na 'yon. Natanggap mo 'yong mga email? Naka-cc ka.
Oo, oo, nakita ko.
Marunong kang mag-type, di ba?
Lahat ng sasabihin ko, verbatim. Handa ka na?
Sige. Ready na ako.
Sige.
"Dear Tom.
"Pinag-isipan… ko 'yong request mo
"para sa subtitle ng cover ng libro
"hanggang sa napagtanto ko,
"at lumabas ang pinakabanal at nakakatakot sa lahat,
"ang katapatan.
"Yong bobong suggestion mo na subtitle sa cover ng libro
"para ipakitang non-fiction 'to ang pinakatangang narinig ko."
Sigurado ka ba, Mr.— este, Nick?
Ayaw mo munang pag-isipan? Baka pagod ka lang.
Pakisulat na lang, pwede?
"Wag nawang mangyari na may magbasa at bumili ng libro.
"At ano ba pake nila? Libro lang 'yan.
"Lubos na gumagalang, Nick."
Sigurado ka ba?
Oo.
Salamat, Giulietta. Bye.
Ciao.
Kung ano-anong kwento ang ginagawa ng mga tao pag di nila alam ang tama.
Susunod…
Ito si Nick, 'yong sinasabi ko sa 'yo.
Hello.
Gentlemen.
-Totoo ba 'yan? -Rembrandt, self-portrait.
Gusto mo ba 'yang painting, Nick?
Sasabihin ko sa 'yo, para sa 'kin, basura 'yan.
Wag mong pagkamalian, gusto kong magkaro'n niyan para ibenta,
pero hindi, sa totoo lang, di ko gusto.
Mukhang magkakasundo kami.
Napaghahalataang wala kayong alam sa mga painting.
E, 'yong The Divine Comedy? Gusto mo ba 'yon, Nick?
Oo, gusto ko 'yon. Dati, gustong-gusto ko. Ngayon, gusto na lang.
Ano'ng nagbago?
Kahit gaano pa kaganda, pag matagal mo nang pinagmamasdan,
makikita mo 'yong mali.
Babae, tula, ang buhay mo,
pag matagal mo nang pinagmamasdan, makikita mo 'yong mali.
Gusto mo bang makita 'yong tunay?
-Ano'ng ibig mong sabihin? -'Yong tunay.
'Yong original na manuscript.
Wala no'n.
Malamang na ginamit na 'yon panggatong 620 taon na ang nakalipas.
Ni wala ngang kahit anong sinulat si Dante ng sarili niyang kamay, wala.
Pero kung meron,
magkano kaya ang magiging halaga no'n?
Walang magiging katumbas na halaga.
Baka isang libo ng mga 'yan.
Pinakanatatanging literary treasure sa kasaysayan.
Na parang kung pepresyuhan ng Vatican 'yong Pietà ni Michelangelo.
Imposible 'yon, mahirap isipin. Di mababayaran 'yon.
Gagawin nating abot-kaya.
Ipapaliwanag ko sa 'yo.
May lalaking tinatawag na Don Lecco.
Sa sarili nilang bahay,
binaril at pinatay niya ang sarili niyang ama,
na nagdulot ng kahihiyan sa mahal niyang ina.
Papa!
Tumahimik ka!
Tulong!
Saklolo!
Tulungan n'yo ako!
Tumahimik ka!
Huwag!
Tulong!
Pagkatapos, kinaladlad niya 'yong bangkay at ibinalandra sa kalye,
malapit sa pintuan na iniwanan niyang nakabukas.
Salamat.
Sa mga sumunod na araw,
pinatay niya lahat ng pumuntang galing sa malapit at malayo
para kunin ang katawan at bigyan 'to ng marangal na libing.
Lahat sila'y namamaga at nabubulok
hanggang mapuno ang kalsada ng masangsang na amoy at basura ng mga katawan nila.
Sa wakas, may tatlong lalaki na dumating mula sa Palermo,
hindi nakasuot ng itim na damit ng pagluluksa,
kundi damit na puting lino.
Tanging 'yong lider lang ang nagtaas ng bukas na palad
sa armadong tao sa pintuan.
Hindi nila inalis ang sombrero nila bilang respeto
habang nakatayo sila sa malayo
mula sa ngayo'y naaagnas na bangkay ng lalaking pinaglingkuran nila.
Sa ganitong paraan naging ama ng bayan si Don Lecco,
pinamunuan ito nang maraming taon nang may pagmamahal.
Napakatagal na panahon na 'yon.
Kakaunti lang ang nakakaalala ng pagdanak ng dugo.
Karamihan, naalala ang kabaitan niya.
May kinupkop siyang binatang sa palagay niya'y may mararating sa buhay.
Pero dahil mahilig sa libro,
gusto lang maglingkod ng binata sa Diyos.
Kaya ipinasok siya ni Don Lecco sa Vatican na may magandang trabaho.
PAGKARAAN NG 70 TAON
Siyempre,
naisip din ni Don Lecco
na malamang di kikita nang malaki 'yong binata.
Pero bigla siyang sinuwerte.
"Sa gitna ng paglalakbay ng ating buhay…"
Ang original na manuscript ng Divine Comedy ni Dante Alighieri.
Kaya…
gusto kong pumunta ka ro'n, kunin mo 'yon at dalhin dito.
Nakasakay ka na do'n sa siksikang eroplano papuntang Palermo?
-Oo, ayoko 'yong flight na 'yon. -Di ko kaya.
-Kaya kumuha ako ng Gulfstream. -Mamaya na pag nasa ere na tayo.
Tumahimik ka.
Mata sa kalsada.
Libong taon na bahay.
Libong taon na mga puno.
Mukhang 1,000 taon na rin 'yong pari.
-Good morning, Father. -Good morning. Pasok!
Don Lecco.
Dumating na 'yong mga Amerikano.
Magandang umaga, Don Lecco.
Pwede bang makahingi ng tsaa?
Salamat.
Kunin mo.
Ipakita mo sa kanila.
Salamat.
Sa tingin mo, tunay 'yan?
Mukhang tunay naman.
Salamat.
Ilagay mo sa bag 'yong kahon.
Halika na. Bilis.
Tara na.
Passport.
Hoy, halika rito.
Ayos.
Tara na.
Tulungan mo ako.
Tara na.
Uy, tara na! Ilabas na natin siya!
Uy, Fabrizio.
Iwan mo 'yong mga bag sa likod.
Kunin mo 'yong mga bag.
Ito ang buhay, bata.
Halos nasa Atlantic na tayo.
Salamat.
Bakit mo pinatay 'yong aso?
Ba't ko pinatay?
Kasi ang aso, tumatahol.
Alam mo, 'tong kay Don Lecco,
baka magpasimula ng gera do'n sa Palermo.
Tapos 'yong aso ang tinatanong mo.
Ayaw natin ng asong tumatahol habang tumatakas tayo sa massacre.
Gano'n kasimple.
Mahilig ka sa aso?
-Siyempre, mahilig ako sa aso. -Oo, ako rin.
Ayoko lang 'yong mga maliliit na mutant na nakikita mo sa New York.
Ayaw ng mga totoong aso na nakakulong sa apartment.
Sa tingin ko, gunggong 'yong mga tao sa city na nagkukulong ng malalaking aso.
Pinapatay nila ang mga aso nila, pero dinadahan-dahan nila.
Kung sa probinsiya ako nakatira, mag-aalaga ako ng aso,
pero 'yong talagang aso, parang 'yong binaril natin.
Anong "natin"? Di ko binaril 'yon. Ikaw lang.
Kasabwat ka.
Kasabwat ka sa first-degree murder.
Alam mo kung ano'ng nakakadiri?
'Yong mga babaeng isinasalo 'yong diyaryo sa puwet ng aso?
'Yong pag tumatae 'yong aso?
O may makikita kang magandang babae,
tapos may hawak siyang plastic bag na may tae ng aso.
Kahit sinong may physical contact sa babaeng dumadampot ng tae ng aso
ay siguradong may saltik.
Walang sinabi 'yong lalaki na tumitira ng bangkay
sa lalaking nakikipag-holding hands sa gano'ng babae.
Nagawa mo na 'yon?
'Yong ano?
Tumira ng bangkay?
Hindi.
Pero naisip ko na dati.
Minsan, kinukuha ko ang panty nila.
-Panty nila? -Oo.
Ginamit ko sa pagjajakol. Pag maganda talaga sila.
Wala namang maraming magagandang pinapapatay sa 'kin.
Magiging dama ba ako sa palasyo?
Nang may buong karilagan, Binibining Gemma.
Sino siya?
Siya ang senyorito ng maharlikang angkan ng Alighieri.
Ang kaniyang pangalan ay Durante.
Tata, bakit di gaya ng rubi ang buhok ko?
O berde ang mata?
O maputi ang balat gaya ng ulap?
Pagkakita kay Beatrice, isinulat ng binatang si Dante,
"Masdan ang isang diyosa na mas malakas sa akin,
"na darating at ako'y sasakupin."
Ano?
Na-love at first sight siya sa kanya.
Ano'ng nangyari kay Beatrice?
Ano'ng nangyari?
'Yong unang libro ni Dante, 'yong buong tula ay awit para sa kanya.
Di sila nag-usap.
Maaga siyang namatay bago pa sila magkausap.
Pero nabuhay siya sa libro niya.
Siya ang gabay niya sa paraiso.
E 'yong isa?
Si Gemma.
Pinakasalan niya pero di siya nagsulat ng tungkol sa kanya.
Guido.
Aking kaibigan.
Pinatunayan mong wala kang kaibigan,
kundi ang sarili mo.
Sapagkat ipinahamak ako
ng mga labing binigyang inspirasyon ng mga soneto ko.
May anim na mga opisyal. Isa lamang ako.
Gusto mo bang salungatin ko ang iba?
Mga taga-Firenze ang pumili nito, hindi ako.
Ito ba ang Firenze na nais pamahalaan ang kaniyang sarili?
Natatakot akong bata pa siya.
Natatakot akong magkaroon ng digmaang sibil.
Mahal kong Dante,
isang dating mensahero ng puso.
Naging ama ako sa 'yo higit kaysa iyong sariling ama.
Kapag pinalayas ka ng mga pinaglilingkuran mo
hanapin mo ang lalaking walang ngalan na tinatawag ang sarili na Isaias.
Ito ang huli kong regalo sa 'yo.
Dumating na ang delegasyon, Santo Padre.
A, ang ibon ng Firenze.
Bumalik sa akin ang mga sinugo ko,
nang hindi pinakinggan,
dala ang balitang nais ng "republika" mo ng mas maraming otonomiya
para pamahalaan ang sarili nito.
Ngunit sa pagkawala ng isang panginoon, ang lahat ay nagiging panginoon.
Ano'ng masasabi mo rito?
Nakikilala ang puno sa bunga.
At ang mga sanga ng aming republika ay hitik ng tamis na ninanasa mo.
Marahil dapat kong ibigay ang aking setro sa lahi ng mga makata.
Matatapos ba ng tugmaan mo ang kupola ni San Pedro?
O mababayaran ba nito ang mga sundalo ko sa Bayang Banal?
Baka habang nakahiga sa mga dalisdis ng Parnaso,
maipapahayag mo sa tula ang iyong mala-utopia na pantasya.
Patungkol naman sa Firenze,
walang banayad na panghihikayat ang magkakapagpasiping ng leon sa tupa.
Nagliliyab ang lungsod.
At pata na ako sa usok nito.
Kaunti lang ang usok at pampaalab na nagagawa ng abo.
Kung gayon,
aalisin kita sa harap ng ganyang kalamidad.
Paano, Santo Padre?
Bibigyan kita ng gantimpala kapalit ng iyong kawalang-galang.
Dahil sa likas mong talento, di ka bagay sa sumpa ng serbisyo publiko,
hindi karapatdapat sa iyo ang Firenze.
Kalimutan mo siya.
Siya ang nagkanulo sa 'yo, bagaman ako ang humatol sa kaniya.
Patawad, Santo Padre, kung ako'y tahasang nakapagsalita.
Talikuran mo siya gaya ng ginawa ni Lot,
at huwag mong lingunin upang alalahanin,
baka ang kaluluwa mo'y maging haliging asin na puno ng luha
na makakahadlang sa tamis ng iyong mga tula.
Sapagkat kamatayan ang naghihintay sa iyong pagbabalik.
Nilagyan kita ng tanda ni Cain.
Umalis ka sa harap ko.
Inuutusan kayong lisanin ito agad.
Sa utos nino?
Sa utos ko.
Sa utos ng Papa.
May 20 minuto kayo upang kunin ang kaya n'yong dalhin.
Nariyan ang karwahe
upang dalhin kayo sa estado ni Cangrande della Scala ng Verona.
Nakatitig ka sa lupa.
Impiyerno ba ang sumasalubong sa iyong paningin?
O itititig mo ba ang iyong mata sa langit?
Mag-ingat ka, baka makita mo ang dalamhati ng iyong asawa.
Patay na ang kaibigan mong si Cavalcanti.
Patay na?
Di baga mas mahalaga ang dugo ng pagkakaibigan
kaysa sa matamis na alak ng tula?
Mahal kong namayapang Cavalcanti, patawarin mo ako.
Kung di ako nagpakamangmang, marahil ay buhay ka pa.
Hahanapin ko ang lalaking walang ngalan na tinatawag ang sarili na Isaias.
SA ITAAS NG MGA KUWADRA, VENEZIA
Si Sofia ang tunay nilang ina.
Ngunit ang mga anak ng aking lahi ay tumatalikod sa kaniya,
hindi siya nakikilala.
Oo, si Faraon, ayon sa aklat ng Exodo,
pinatay ang lahat ng panganay ng mga Hudyo.
Ngunit ang bulaang diyos ng bagong mundong ito,
na maruming kalakalan…
ay papatay sa kanila…
bawat isinilang…
at walang Moises,
na nakabalot ng lampin na lulutang-lutang sa gitna ng mga tambo,
ang makakatakas…
mangunguna at magbabalik sa kanila sa Diyos.
Ang Arabo ang bagong Hudyo.
Para ang Kristiyano ay makipag-isa sa Hudyo,
sa paghahanap, ng sa paningin ng simbahan, ay pinakaereheng salamangka,
di-banal at itim,
ay maaring mangahulugan ng sumpa at kamatayan.
Una, papatayin nila ako, tapos ikaw.
Sa panunumpang ito, maaari tayong maligtas sa kamatayan,
nang mabuhay tayo upang mamatay.
Walang salita o kilos ang lumatay sa akin nang ganito.
Sa tila pagtaboy na ito, mas nakaramdam ako ng hiya kaysa galit.
Ang kaluluwa ko'y puno ng takot at kawalang-katiyakan at pagkapahamak.
Ang aral na ito na nasa anyo ng tahimik na hampas ng kawalan.
"Sa ganito nagsisimula ang bagong buhay."
Sa ganito nagsisimula ang bagong buhay.
Ipa-authenticate? Anong ipapa-authenticate ang sinasabi mo?
Mukhang luma naman sa 'kin.
Oo, mukha ring luma sa 'kin.
Mukhang totoo, pero di 'yon sapat.
Kailangan natin high-class na papeles, hangga't kaya.
Puta naman.
Siyam na punyetang mortal na kasalanan ang ginagawa ko,
sumakay ng mga non-smoking na eroplano, tapos baka di pa pala totoo 'to?
Sinasabi ko sa 'yo, asar na talaga ako sa no-smoking.
Wag kang mag-alala, kaya ko na 'to.
Kung gagawin natin 'to,
gawin natin nang tama.
Alam ni Nick kung paano, kaya siya nandito.
Kailangan nating patunayang sinulat ito no'ng panahon ni Dante.
Pa'no natin gagawin 'yon?
Carbon-14 dating, watermarks.
Dadalhin natin sa University of Arizona at sa Illinois
na pinakarespetadong technical analysis sa mundo.
Pero babalik muna ako sa Italy, para kumuha ng mga dated na dokumento
na nakasulat kung kailan at saan maaring isinulat ni Dante 'to.
Para makumpara 'yong tinta at parchment.
Tapos, ipapa-date ko 'yong watermark.
Walang sulat-kamay si Dante na makukumparahan sa sulat na 'to,
kaya kailangan natin ng maraming circumstantial evidence,
maraming authentication.
At pa'no mo makukuha ang mga dokumentong 'yon?
Nanakawin ko.
Wala akong pakialam kung tagasaan ka.
Dalawampung taon na akong pumupunta ro'n. Dapat alam mo na 'to.
Pa-airport na ako. Sabi na kasi tawagan mo na lang si Anna.
Ewan ko. Mamaya na 'yan.
Hindi ko ginawa.
Sige, okay, sige.
Uy, okay lang 'yan, kalma ka lang.
Pasensiya na.
Sorry. Alam kong bago ka.
Naipadala mo na ba 'yong sulat?
Mabuti naman, salamat.
Tatawagan kita pagdating ko sa kabila, ha?
Wag mong kalimutan 'yong reseta.
Salamat.
Magandang umaga.
Good morning.
-Signor Tosches? -A, nice to meet you.
Nice to meet you.
Gaya ng sabi ko, gusto kong suriin ang official documents
mula sa korte ni Cangrande della Scala noong 1313-1315.
Handa na kami.
-Dito po. -Salamat.
Mula 1310 hanggang 1330.
Mula 1310 hanggang 1315.
At 1315.
-Good work at good luck sa research mo. -Salamat.
Ayos ba lahat?
Ito mismo 'yong hinahanap ko.
-Sige. -Salamat.
State Archives ng Ravenna.
Parehong blue na suit,
parehong kuwento.
Ngayon, kinuha ko 'yong mga dokumento noong 1316, 1318 at 1321.
Mga dokumentong ginawa ni Guido Novello da Polenta, tama?
-Tama. Maraming salamat. -Walang anuman.
Hello, Giulietta?
Oo, ano'ng nangyayari? Nasa'n ka? Ayos lang ba?
Sabi ng concierge, cancelled 'yong rooms. Nasa 'yo 'yong reseta?
Sana tigilan mo na 'yong pag-aalala. Inaayos ko na lahat.
Sa ibang lugar ako tumutuloy sa labas ng Ravenna.
Okay.
Pupuntahan ba kita?
Oo, malapit lang. Hihintayin kita.
Ano'ng address? May papel ka ba?
Ano 'yon?
Nick.
Ayos ka lang ba?
Oo, pasensiya na. Sorry.
Kasi…
Parang pamilyar 'tong lugar na 'to. Ano kasi…
Ewan ko, may naaalala 'ko pero di ko matandaan.
Pamilyar?
Paano?
Ewan ko.
Minsan, nangyayari lang sa 'kin.
Parang… alaala na di mahuli bago pa ito maglaho.
Well…
maganda 'yong pamilyar, parang tahanan.
Kaya kita dinala rito.
Bakit?
Kasi dito ako nakatira.
Matagal na ako dito.
Panahon lang ang nagbabago dito.
Pumunta ako sa New York para tulungan si Anna.
Oo, pasensiya na at naging…
Wag kang mag-sorry.
…gago ako.
Pamilya ko si Anna, kaya…
Kung tiwala ka sa kanya, magtitiwala ka sa akin.
Pasok.
Oo, maganda nga siguro na may uuwian kang bahay.
Wala ako no'n.
Baka meron, at di mo lang alam.
Wow.
-Masarap? -Masarap.
Di ako 'yong domestic type, pero…
Pag tinitingnan kita, napapaisip ako,
"Di ko alam, baka nagawa ko 'yon. Baka tanga ako."
Baka nga.
Baka magagawa mo pa rin.
Pero sigurado akong tanga ka.
Wow.
Alam mo,
kahit gaano ka pa kalayo sa tahanan mo,
pagtingala mo, pareho pa rin ang mukha ng buwan.
Tingnan mo 'yan.
Maliban kung natatakpan ito ng ulap.
Baka naiinggit 'yong ulap.
Pati ang buwan ay naninibugho,
dahil iyong ninakaw ang kaniyang liwanag.
At di gaya ng marupok na imahe ng bukal…
di nagbabago… ang iyong ningning pag tinangnan ko ang tubig.
Damhin mo na bagaman tahimik ang aking mga labi…
ay tumutugon ang aking puso.
Di mo na kailangang magsalita pa.
Kundi huminga lamang.
Kung maisusulat ko ang paraiso, siya ang aking isusulat.
Ngunit dahil sa mga sala ko, wala nang oras na dapat sayangin.
Pag minamasdan ko ang kagandahan niya, naisip kong ako lang ang bahid dungis.
Kaya iniwan ko siya, sumumpang ililigtas siya
mula sa batang nasa kalooban ko na may tangan na punyal.
Di ako karapatdapat
at di nababagay sa kanya ang gulong dala ko.
Dito sa gitna.
Noong late 14th century, dito sa Fabriano ginagawa ang pinong papel.
Tingnan mo.
Maraming korte at maharlikang pamilya ang nag-order ng magagandang papel,
na may elements ng sarili nilang crest o sagisag
para maiba ang papel nila sa iba.
Tingnan mo 'to.
Ano'ng nakikita mo?
Napakaganda ng kalidad ng papel na 'to.
Itong filigrana, tingnan mo.
Dito.
Kumakatawan sa agila
na ginamit ni Guido Novello da Polenta para sa coat of arms niya.
Kita mo? Tingnan mo.
Parehong agila.
At natanggap ito sa Fabriano noong May 1, 1321,
at na-deliver ito sa pangatlong araw ng sumunod na buwan sa Ravenna.
At…
paano naman 'to?
Pareho lang 'to sa order na…
Maliit na order lang 'to na minsan lang inorder.
Okay.
Maraming salamat.
Walang anuman.
Nakakamanghang bagay.
Oo.
Good day.
Mukhang mas maayos na lagay ni Lefty, 'no?
Oo.
Oo, may mga kilala akong gumaling sa ganito,
masasabi ko ngayon, Lefty, nalampasan mo 'to.
Babalik din 'yang buhok mong ditsoon.
Nagiging pahirap ka na sa pagliligpit ng kalat mo
dahil sa lahat ng authentication na 'to.
Ano'ng sinasabi mo?
'Yong tanginang lalaki sa Verona,
naka-Brioni suit at Berluti na sapatos.
'Yong lalaki sa Ravenna
at assistant niya na nagdala sa 'yo niyang basura.
Kinailangan ko silang tutukan para maisako.
Alam mo ba kung gaano kahirap 'yon?
Pareho silang naglulupasay, nagmamakaawa,
naiihi, umiiyak, nagwawala.
-May singsing pa 'yong babae. -Ano ba…
-Napagbibintangan na 'yong asawa niya. -Baliw ka ba o tanga ka lang talaga?
Wala silang kinalaman dito, inosenteng tao sila.
Inosente?
Ano'ng kinalaman ng pagiging inosente dito?
Bakit may $5,000 na suit 'yong isang librarian
at $3,000 na sapatos?
Di natin alam kung sino sila o kung sino ang kausap nila, okay?
Ikaw ang nag-iiwan ng bakas dito.
Tinatakpan ko lang.
Bakas? Anong bakas?
Nag-iiwan ka ng bakas ng dugo kung saan puro alikabok lang.
Tigilan mo nga 'yan? "Dugo…" Pwede ba maging seryoso ka nga!
Di napapabalita 'tong mga ganito.
Mga form lang 'to na di nasasagutan.
Wala 'to.
Kung sino man ang posibleng makakonekta sa atin sa manuscript na 'yon…
Tabbutu.
Bakit?
Nailabas natin 'to sa Italy kung saan pwedeng kunin ng estado.
Walang nakakaalam na may ganito.
Di mo mananakaw ang di nawawala, ang di nag-e-exist.
Sa ngayon,
atin 'to, at kinikilala, at di pa ito nananakaw.
Wala nang makakaangkin nito,
at wala itong bahid ng krimen,
kahit dito mismo o ang pag-aari natin.
Malinis ang manuscript, malinis tayo, at malinis natin 'to magagawa.
May isa lang.
Bago tayo magpasalamat at kumanta ng mga himno,
may mga taong nakakaalam na meron nito.
'Yong mga kaibigan natin sa Palermo na nagkonekta sa atin dito
at makakakuha ng kalahati ng kikitain natin.
Ba't di sila ang patayin mo kesa mga punyetang librarian?
-E, 'yong lalake sa Fabriano? -Ayun, nakatakas.
Mula sa 'yo, dumeretso siya sa airport sa Ancona.
-Naglahong parang bula. -Buti may isang bagay na di pumalpak.
Ito ang authentication na kailangan natin.
Dalawang analysis pa at tapos na tayo.
Pero di pwedeng mamatay lahat ng sources ng authentication.
Ano? Ano ba, di mo ba naisip
na iyong halos sabay na pagkamatay ng dalawang library directors
ay baka makitang magkaugnay?
Hindi naman.
Walang kabuluhan 'to at dapat na itigil.
Di natin pwedeng ibenta 'to gamit ang mga dokumento
na mula sa mga kilalang eksperto
na mga pinatay pagkatapos suriin ang manuscript.
Kalokohan 'yon.
Makinig ka, pinapasok natin ang bagong mundo ngayon.
Dapat wala nang dugo at putukan.
Ayos lang sa 'kin 'yon.
Di naman ako natutuwa sa ginagawa ko.
Kalimutan mo na 'yong lalaking 'yon sa Fabriano.
E, 'yong babae sa Ravenna?
Walang kinalaman. Personal na buhay ko 'yon.
Para sa akin, hindi.
May sasabihin pa ako.
'Yong mga nagtatrabaho sa 'kin, wala silang mga personal na buhay.
Sabi nga ng matatanda, Nicky,
"Ang nagbubukang maluwang ng bibig, nagdudulot ng kapahamakan."
Kaya tapusin mo na 'yang authentication business.
Tapos hahanapin natin 'yong buyer para maging masaya tayong lahat.
MISTERYOSONG NAMATAY ANG DIRECTOR NG STATE ARCHIVES
Lumalapit ka sa akin na tila nagdadalamhati.
Tinapon ko ang obra ko.
Sinabi ko bang gawin mo 'yon?
At tama ka rin.
Kapalaluan iyon sa akin.
Akala ko tungkol iyon sa babaeng mahal ko. Ngunit hindi ko siya kilala.
Huwag nating ipagkamali ang pahayag na tayo ay walang kabuluhan
sa maling akala na nawalan tayo ng bagay na di naman naging atin.
Biyaya ang ganiyang pahayag. Hindi dapat ipagluksa.
Libong salita ng pag-ibig ang naisulat ko
na dumaloy mula sa aking panulat na parang laway mula sa nahihimbing.
Ngunit wala ni isa para sa kanya…
na siyang nagluwal ng aking anak na babae
at mga anak na lalaki,
at nagtiis ng kapalarang ipatapon ako at siya.
Ano ba ang alam ko sa pag-ibig?
Ang aking puso ay huwad.
Nilagay ko sa impiyerno ang kalahati ng sangkatauhan,
at, sa parehong paraan ng pagsusulat, tinunghan ko sila,
malayo at di maabot gaya ng Diyos.
Hindi malayo ang Diyos.
Lahat ng humihinga ay Diyos.
Ang Diyos ang tao.
Hidwang pananampalataya.
Huwag mong isipin na kasalanan.
Isipin mong pagpasok.
Sapagkat oo, ang tunay at tanging tagapagligtas ng tao'y nasa loob niya.
Matuklasan niya man ito at maligtas
o di niya ito matuklasan at mapapahamak.
At ano ang Diyos?
Aura.
Anima.
Hininga at kaluluwa.
Isang simoy.
Sofia.
Karunungan.
Sa bawat pangalan, pambabae ang karunungan.
Isa siyang babae.
At ipinagkanulo siya ng mga talata na iyong ginamit para gapusin siya.
Binigyang-anyo mo ang walang anyo.
Mga tanikala sa simoy.
Ang hininga lang na ito ang kaloob na makikita natin sa buhay.
At walang pangako ng susunod.
Ang buhay ay parang simoy lang.
Ang batang namatay makaraan ang ilang taon,
na huminga lang ng isang beses sa ilalim ng papawiring walang hanggan,
ay masasabi mong nabuhay nang mas mahaba at mas masaya
higit kaysa sa hari na nabuhay ng 100 taon.
Alam mo kung ano'ng kahangalan natin?
Sabihin mo.
Tempus fugit.
"Lumilipas ang panahon," ang wika nila.
Ngunit ang hininga ang siyang may pakpak.
Ang hininga ang lumilipad.
Ang panahon ang kamangmangan ng sarili nating ilusyon.
Ang kabalisahang ito ay maghahari sa ating pulso at aagaw ng hininga.
Tapusin mo ang paghahanap.
Lumabas ka mula sa libingan ng iyong paghahanap tungo sa liwanag.
At mapuno ng samyo ng bawat hibla ng damo ng iyong kaluluwa
at ng bawat sandali ng buhay.
Lumabas ka at yakapin Siya.
Sabi ko, di ka makakapasok dito kung may dala ka.
Mabuti pang maiwan ka na lang.
Hindi ko dapat 'to iniiwan.
Wala yatang nagtitiwala sa akin, Lou?
Di sa gano'n.
Gawin mo ang gusto mo.
Di ko naman alam kung sinusundan mo ako.
Sinasabi ko lang, lumapit ka rito nang may baril,
di lang nila 'yan basta ipapaiwan sa pinto.
Pa'no kung di ka bumalik?
Sino'ng magbabantay sa 'kin?
Kung umalis ako, sino ang maiiwan? Kung manatili ako, sino ang aalis?
Tama na 'yang mga palaisipan mo.
Tapusin mo na.
Ito na 'yon.
Ang tandem accelerator mass spectrometer
ang pinakamalakas at tumpak na paraan ng radiocarbon dating na na-develop.
Dito namin sinuri ang Dead Sea Scrolls.
Dito rin napatunayang peke
ang Shroud of Turin at gawa-gawa lang no'ng Middle Ages.
Dito 'yon.
Paano 'to gumagana?
Sinusukat ng Carbon-14 dating ang radioactive isotope ng carbon
na nabuo sa maliit na dami
dahil sa epekto ng cosmic rays sa atmospheric nitrogen.
Gumagana lang ito sa mga dating living thing
o may nilalaman na materyal na dating buhay
sa pagde-detect at pagsukat ng proportion ng isotope
na bumaba sa known rate matapos mamatay ang living thing.
Ang pagkamatay ng living thing sa bagay sa kasaganaan…
Wala na akong naintindihan dito.
Pero gusto ko 'yong sa cosmic rays.
Ano kaya 'yon?
Peter, 'yong resulta.
1315 hanggang 1318 AD.
-Maraming salamat. -Walang anuman.
Trace elements, chemical analysis ng ink pigment,
plant dyes, scanning electron microscopy,
at kung anu-ano pa.
Maganda 'yon.
Sa Chicago, kung saan ipagpapalagay na peke ito
hanggang mapatunayan ng bawat test na tunay nga ito.
Lahat ng test na ginawa nila, lumabas na totoo.
Sige. Maraming salamat.
-Good day. -Sa 'yo rin.
Tabbutu.
Nakakatakot na salitang ibig sabihi'y "kamatayan".
Matagal na mula nang marinig ko 'yon.
Ang pinakanakakabahalang salita sa lengguwaheng Sicilian.
Di lang banta pero pangako ng kaligtasan.
Hindi ito kuwento na nagsimula sa matamis na alaala.
Kuwento ito na nagsimula may anim na araw na ang nakakaraan.
Tabbutu.
Bruce, ako ulit 'to.
Alam ko. Wala akong pakialam. Ibenta mo.
I-benta mo at i-wire lahat sa account ni Giulietta.
Oo. Tatawagan ko siya at ibibigay 'yong transfer number.
Di ko maipapaliwanag ngayon. Tatawagan kita.
Iniwanan mo sa Chicago?
Puta naman.
Alam mo, 'yong mga authentication na 'yan.
Sino'ng kausap mo?
Kailangang iwan?
Kailangan kong iwan, oo.
Akala ko ba may utak 'tong lalaking 'to?
Uy, nag…
Uy, siya…
Sila…
Walang house call doon sa… Ano 'yong sinabi mo?
Dambuhalang gamit na 'yon.
Walang house call doon sa lugar para sa dambuhalang gamit na 'yon.
Electron scanning microscopy chamber.
Alam ni Nick ang sinasabi niya.
At tama siya. Ano'ng gusto mong gawin?
Gusto mo bang dalhin 'to sa Canal Street?
Ibenta sa bangketa katabi ng nagbebenta ng pekeng Rolex?
Kung gusto n'yong wala na ako rito, ibigay n'yo na lang pera ko.
Uy.
Kampi ako sa 'yo, Nicky.
Kampi ako sa 'yo hanggang sa dulo. Alam mo 'yan.
Pakana ni Joe Black 'to, pero ako ang naging rabbi mo.
At pagkatapos kong gawin 'yon?
Goodbye, Nicky, di ba?
Hindi kung ako ang masusunod, pare.
Ang dali mong sabihin 'yan. Gusto mo na agad akong palitan?
Tingnan mo ako.
Tinitingnan kita.
Tapusin natin 'to nang magkasama.
Tayong dalawa.
Nagbibiro ka ba? Ikaw ang unang hahanapin nila.
Kagaguhan 'yan, dahil kasama ka nilang hahanapin ako.
Nicky.
Binutasan ko ang dako ng kaluluwa niya dati.
Okay, sige. Di ka naman mabiro.
Sa Paris, nagtago ako sa Rue Denoyez.
Okay, sige.
Kalye ng mga lango.
Eto na. Uy, dahan-dahan lang. Okay lang, oo.
Sige, wala akong kailangan. Wala akong kailangan sa 'yo.
May mga hayop na pumapatay ng sarili nilang lahi
para sa pagkain o teritoryo.
Pero ang patolohiya ng relihiyon ang nagpalala sa tao
at di maka-diyos, at pumapatay sa sarili nitong lahi.
Boom.
Ang tunog ng monoteismo.
Ang ugat ng lahat ng kasamaan.
Puta.
Tumahimik kayo!
Tumahimik kayong mga putang ina n'yo!
Ang pag-ibig ko kay Giulietta ay parang sakit na siya ang sanhi
at siya rin ang lunas.
Kaya tinanggihan ko ang gamot.
Ewan kung ano unang papatay sa 'kin, takot o pananabik
sa babaeng mahal ko nang labis.
Kinumpirma ng FBI na ang American Airlines Flight 11
mula Boston at papuntang Los Angeles
ay bumangga sa North Tower ng World Trade Center
sa insidente noong September 11,
na nagdulot ng malaking butas sa pagitan ng 93rd at 99th floors
ng North Tower ng Twin Towers,
isa sa mga simbolo ng New York.
Makikita sa mga larawan ang apoy at usok.
Agad na inilikas ang mga nakaligtas
sa tulong ng mga pulis at ambulansya,
na naglikas sa World Trade Center…
Hello?
Giulietta?
Diyos ko po.
Nick?
Hi.
Uy.
Sobra akong nag-alala. Akala ko ako ang dahilan. Akala ko…
-Makinig ka, Nick. -Babe. Baby.
Miss na kita.
-Oo. Ako… -Di ko mapigilang isipin ka. Di ko…
Gano'n din ako. Sobra… Sobrang nanghina ako nang wala ka.
Pero…
Makinig ka, walang oras para diyan.
May sasabihin ako sa 'yo. Importante 'to.
May ipapagawa ako sa 'yo. Magsinungaling ka para sa 'kin.
Tawagan mo si Russ at sabihin mo
na may maaga akong appointment sa World Trade Center kahapon
at nag-aalala ka, okay?
Di ako… Di ako marunong magsinungaling.
-Di ko siya kilala. Tawagan mo si Russ. -Giulietta. Baby.
Hindi gagana kay Russ.
Ikaw lang ang pwedeng gumawa. Kailangan mong gawin. Kailangan kita.
Pwede mo bang gawin 'yon para sa 'kin?
Kung gusto mo, sabihin mo lang na narinig mong may meeting ako
sa kung sino sa bayan at wala ka nang balita sa 'kin mula no'n.
Magpapadala ako ng pera sa account mo.
Pag nagkita ulit tayo, magdala ka ng 20,000 cash.
Gagawin mo ba?
Oo. Pero bakit?
Dahil kailangan kong mamatay.
Nagising ako sa papawirin ng pagtawag.
Handa na akong itaas ang aking panulat,
hindi bilang isang pagod na manggagawa na may tangang karit,
kundi bilang isang tagaani ng mga himala,
tumataas para malasin ang lahat ng nasa harap niya.
Ang pinakabihirang pinong pergamino.
Maging si Giotto ay di pa nakagamit ng ganito,
ngunit ang kaniyang mga kulay ay gaya ng pintura sa sariwang palitada.
Gaya ng pangitain sa mga alapaap.
Ihihimlay ang tula mo sa kabaong na yari sa kastanyas na may gintong bisagra.
Tanging ang maputi at malasutlang kutis ni Beatrice sa kanyang pagkadonselya
ang magiging mas angkop na pergamino.
Para sa anumang magiging kailangan o nanaisin mo.
Makikilala ng mundo ang iyong tula.
Binigyan mo ako ng lahat at higit pa.
Hindi ko lamang maunawaan.
Isang taon para isulat ang Purgatorio,
ngunit anim na taon na mula noon.
Nananatiling di pa tapos ang Paradiso.
Hindi ko lamang maunawaan.
Magandang umaga.
Magandang hapon.
-Susanna Pulice, nice to meet you. -Nice to meet you.
-Salamat at pinaunlakan mo ako. -Akin ang kagalakan.
Naintriga mo ako.
Ang pagkawala ng lahat ng autograph niya
ay kinawiwilihan ko mula pa noong nasa university ako.
Paano kung may makitang gano'ng manuscript?
Isang di matutumbasang pagkatuklas 'yon.
At magiging kontrobersyal 'yon,
na hahamon kahit sa pinakamagaling sa amin.
Dahil siyempre, walang paraan para i-verify ang sulat-kamay ni Dante
dahil walang specimen na mapagkukumparahan.
Hindi, sa tingin ko, kung di ako nagkakamali,
may isang reference sa handwriting niya, ni Niccolò Niccoli,
mga 80 taon pagkatapos ng pagkamatay niya.
"Kamakailan, nabasa ko ang mga liham niya,
na tila maingat niyang isinulat,
dahil sulat-kamay niya ito at may lagda niya."
"Sumpa man kay Ercole, maging ang ignorante
ay mahihiya sa kaniyang di kaaya-ayang sulat-kamay."
'Yong sagisag niya.
Himala 'yon pag nagkataon.
'Yong sagisag niya.
Per pale or and sable, fess argent. 'Yon ang sagisag niya.
Paano mo nalaman?
Dahil lumalabas ito sa huling manuskrito ng Inferno,
sa itaas ng lagda ng makata.
Bahagyang natatakpan nito ang mga salitang "dondo" at "stelle".
Tingnan mo rito.
Aabutin ng mga ilang araw ng maingat na pagsusuri,
pero masisiguro ko sa 'yo
na malawak at sinauna ang koleksiyon namin dito sa Venice,
naipon mula pa noong panahon ni Petrarca, ang nagtatag nito.
Kung maari lang sana na iwan mo ang mga kopyang ito…
Siyempre.
…baka makatulong ako.
Mabuti, at gaya ng sinabi ko, salamat sa pagiging discreet mo
dahil gustong manatiling anonymous ng kliyente ko.
-Siyempre. -Mabuti.
Salamat.
Good luck.
Salamat.
Salamat, Mr…?
Sandberg. Elliot Sandberg.
Salamat, Elliot.
Salamat, Dr. Pulice.
Diyos ko po!
Di ako makapaniwala.
Diyos ko po!
Ano'ng ginagawa mo rito?
Mahal ko.
Nagpunta ako para balaan ka.
Ang ipinakita sa 'yo ng lalaking 'yon ay sisira sa career mo,
o mas malala pa.
Ilang taon na ang nakalipas, sumulat ako ng libro, ang Power on Earth,
tungkol sa natatagong kaharian ni Michele Sindona,
ang kilalang Sicilian financier,
na pinaniniwalaang nasa trono ng kasamaan sa mundo.
Ang lihim na sangandaan na tagpuan ng tatlong halimaw
ng international finance, Mafia at Vatican.
Marami sa sinabi ni Sindona ay parang kakaiba, di kapani-paniwala,
na mga reklamo ng isang nakakulong
na alam na di na siya makakalaya.
Sa mga pagkikita namin sa kulungan,
inutusan niya akong dalhin ang maiksi at misteryosong mensahe sa lalaking 'to.
At dinala ko 'yong mga mensahe.
Si Mephistopheles, 'yan ang tawag ko sa kanya.
Bata pa siya, kasing-edad mo.
Kaya niyang gawin lahat.
'Yong di niya alam, itinuro ko sa kanya.
At katulad ko siya. Mag-isa siyang kumikilos.
Pag nawala ako…
dalhin mo 'yong manuscript sa address na 'to sa labas ng Rome.
Tutulungan ka niya.
Siya lang ang mapagkakatiwalaan mo.
Kung mawawala ka?
Di ako mawawala.
Magkano 'yon?
Mayroon ka ba no'n?
Wala.
Bakit mo tinatanong?
Kung meron, di ko 'yon makakalimutan. Theoretical lang 'to.
Walang kahit anong sinulat si Dante sa sarili niyang kamay.
Alam mo 'yan, alam ko 'yan.
May tatawagan ako sa Italy at babalikan kita.
-Sige. David? -Sige?
Ano man ang gawin mo, wag mong sasabihin na nakausap mo ako.
Palihim na nagtakda si David Hanker ng meeting sa lalaking mula sa Christie's,
ang chief consultant para sa mga rare manuscript.
Pagkarinig n'ya sa ballita, lumipad siya mula London gamit ang private jet.
Alam kong priceless 'yon,
pero alam ko ring ang Christie's lang ang makakatapat ng presyo no'n.
Pribadong kolektor ang kinakatawan ko.
Oo, siyempre, sir.
-Pag-aari ng isang ginoo. -Tama ka.
Paano mo nakuha 'to?
Sa masinsing paraan.
Ano ang ninanasa mo?
Na makita ko ang nakita mo.
Pumikit ka at makikita mo.
O, Walang Hanggang Liwanag,
Ikaw na tanging nananahan sa Iyong sarili,
na tanging nakakakilala sa Iyong sarili,
nakakakilala, nakatatalos ng Iyong sarili, na umiibig at ngumingiti sa Iyong sarili!
Sa bilog na 'yon, nagpasimula,
ay lumitaw sa Iyo bilang naaninag na liwanag,
nang titigan ng aking mga mata nang ilang sandali,
sa loob nito
at sa sarili nitong kulay, na ipininta sa ating wangis,
kung saan ibinigay ko ang aking paningin.
Dito nabigo ang mataas na pantasya,
pero ngayon ang aking hangari't kalooban,
na parang gulong na umiikot sa pantay na ikot…
ay pinapaikot ng Pag-ibig na nagpapagalaw sa araw at ibang bituin.
Hiningahan ka ng Diyos at mula sa 'yo.
Ipinagkaloob sa iyo ang marahang pag-angat
sa belo ng misteryo.
Nakapasok ka sa kapahingahan.
Naging kaisa ka ng tula.
Bibigyan kita ng regalo para sa iyong regalo.
Salamat.
Ang librong 'to na mula sa kanya ang magsisilbing pasukan sa kanya.
At ang ginto ay… para sa paglalakbay mo.
May mga ilang pahiwatig akong maibibigay,
sapagkat ako mismo'y di sumubok na maglakbay.
Bakit di mo ginawa?
Di ako kabilang sa iilan.
Bakit ko gagawin ito?
Dahil nakikita niya.
-Kung mahanap ko siya— -Mahahanap mo siya.
May mensahe ba akong ipaparating?
Wala.
Ang pangalan ko'y Jacob.
Patawarin mo ako.
Wala nang magagawa.
Mukhang mamatay na ako
nang walang pagkukumpisalan.
Natatakot ako.
Hanapin mo ang kaaliwan mo sa papawirin.
Ang Diyos ay nasa labas at loob mo.
Siya ay ikaw.
Walang mabuting naidudulot ang takot.
Mga kapatid…
na, bumaybay sa kanluran, sa kabila ng di mabilang na panganib,
nakarating ngayon… dito!
Sa natitirang panahon, manatili tayong gising at mulat
huwag pagkaitan ang sarili sa pagtuklas sa mundong di pa nakikita.
Isipin n'yo kung saan kayo nagmula.
Hindi kayo nilikha para mabuhay na parang hayop,
kundi para sa kabutihan at matayog na kaalaman.
ISLA NG MGA ISINUMPA
Mahal kong mambabasa, itanong mo sa iyong sarili,
hindi ba ako pinanghinaan ng loob sa mga salitang iyon?
Akala ko, di na ako makakabalik sa Mundo.
Welcome, Mr. Tosches.
Masaya akong makita ka.
Ang tagal na rin.
Hindi ako 'yon.
Pero siyempre, nagkamali ako.
Ang isang ginoo na tulad mo ay di kailangan ng membership card.
Sige, salamat.
Pwedeng tangayin ni Giulietta lahat ng pera ko.
'Yon ang pinakamatalinong gagawin.
Pero ayun siya sa kaniyang kagandahan
na may makapal na nylon sa binti at tig-10,000 sa bawat kamay.
Grabe, mahal ko ang babaeng 'to.
Hi.
Three.
Thirty-three.
Zero!
Darling, kailangan mo nang umalis.
Iwan mo gamit mo. Dalhin mo 'yong pera. Tapos na.
Tandaan mo ang address sa Rome. Mephistopheles ang pangalan n'ya.
-Sige na. Pag nabuhay ako, kikitain kita— -Ano?
Mula no'ng minahal mo ako, naging biyuda ka na.
Biyuda na ako ng 700 taon hanggang sa makilala kita ulit.
Umalis ka na.
Mephistopheles. Umalis ka na.
Nalango ang kaibigan ko!
Nangyayari 'yan araw-araw!
Tara na!
Kaya…
Nasa'n 'yong manuscript?
Wala sa 'kin.
Nasa babae mo?
Wala.
Kaya…
Matutuwa akong makita ang mukha mo pag hawak ko na 'yon.
Don Lecco.
Magugustuhan n'ya 'yon.
Relax.
Nabuhay ang matandang 'yon sa mundong mahalaga 'yong pamilya.
Tanga siya para pagkatiwalaan si Joe, 'yong barbaro.
Siguro mas maigi na di na niya naabutan ang araw na 'to.
Dahan-dahan.
Tahimik.
Putang ina.
Puta.
Di ko alam. Di ko alam.
Wala sa akin 'yon.
Pareho lang tayo ng alam. Baka may nakakuha na no'n.
Patayin mo na lang ako.
Di ako naniniwalang sinusuportahan n'yan ang thesis.
Di lang ikaw ang marunong sa paghihimay ng mga talata.
Mukhang naguguluhan sa pagitan ng buhay mo at sa teksto 'yong babae.
Di nga niya alam na may gano'n.
Di niya alam na may gano'n.
Ang galing mo.
Natutuwa ako sa larong ito,
at gaya ng pusa, medyo curious ako
kung mas mahalaga sa kanya ang buhay mo kaysa sa pera.
Kaya…
sasabihin mo sa kanya na mananatili sa 'yo ang buhay mo
kung ibabalik niya ang sa amin.
Kung hindi…
Gagawin…
kitang puzzle.
Parang collage.
Gano'n.
Patay na ako.
Ano pa'ng mawawala sa 'kin?
Pagkatapos ko sa 'yo, magsusulat ka tungkol sa impiyerno
ng mas maganda pa sa ginawa ng makata natin.
Pero masasabi kong napakaelegante ng parusa niya sa mga magnanakaw.
Mahal ko!
Kailangan pa ba 'yan?
Oo.
Oo, kailangan talaga 'to.
Kung paanong kinukuha ng magnanakaw ang mahalaga sa iba,
gano'n mawawala sa kanya ang kanyang mukha, ang kanyang pagkatao,
sa pamamagitan ng kamandag ng mababangis na ahas.
Mararamdaman mo ang kanilang kagat at magsisisi ka.
Tatawagan ko na siya.
Giulietta.
Doon.
Giulietta! Sabi ko "walang armas".
Ibaba mo 'yang baril at ilapit mo siya.
Makukuha mo na ang gusto mo.
Di ko gagawin 'yon!
'Yong manuscript lang ang gusto ko.
Siguradong may itinira kang ilang pahina.
Palalampasin ko 'to pag sumunod ka.
Gaya nitong isang 'to?
Nawalan tayo ng isang milyon sa ginawa mo.
Ano ang halaga ng numero kung mapapahamak si Nick?
Isang gasgas pa,
at lilipad na 'yong iba na parang paru-paro.
Walang galos.
Papaduguin kita!
Gusto mong maniwala ako na mas mahalaga siya sa 'yo kaysa sa manuscript?
Puta!
Wala pa akong nakilalang gano'n.
Itatapon ko talaga lahat 'to. Ibaba mo 'yang baril.
-Ibaba mo 'yang manuscript. -Ibaba mo 'yang baril.
Ibaba mo 'yang baril.
Ligtas na siya. Walang galos.
Ibababa ko na. Sige.
Itatapon ko 'to kung di mo 'yan ibababa ngayon.
Ibaba mo na. Aalis na ako.
Mahal ko!
Naayos ko na.
Ano'ng naayos mo?
Nabilang mo na 'yong pera,
pero paano 'yong library,
'yong thesis ko, 'yong mga tao sa Italy?
Paano 'yong gusto ko?
Baliw ka ba?
Nagtagumpay tayo.
Ang pinakamagandang gawin at pag-asa natin ay ibenta 'to.
Di ko maiwasang ituring na pag-aari ko ang tulang 'to
dahil ang mga dakilang himig nito ay inawit bilang papuri sa akin,
ang mapapangasawa ng kanyang imortal na kaluluwa.
Beatrice!
Beatrice, please!
Mahal kong Beatrice!
Mga hangganang nilimitahan ng takot, liko-likong landas na ginapos ng tadhana,
isang humahabang lubid na ang tibay ay mamamasdan ng iyong mata,
sa hila ng isang namamatay na bituin,
nang tuluyang matapos ang mga gapos ng panahon.
Saang paaralan mo natutunan ang mga salitang 'yan?
Sa parehong paaralan na nagbigay-tamis sa dila nina Guido at Lapo.
Kalagan mo ang mga lubid,
bagaman walang mortal na patalim ang puputol sa mahigpit nating gapos.
Ako si Beatrice!
Oo.
Ako si Beatrice na nagpalaya sa 'yo!
Mula ako sa lugar na gusto kong balikan.
Pag-ibig ang nag-uudyok sa akin na gumawa at magsalita.
O, Walang Hanggang Liwanag,
Ikaw na tanging nananahan sa Iyong sarili,
na tanging nakakakilala sa Iyong sarili,
nakakakilala, nakatatalos ng Iyong sarili, na umiibig at ngumingiti sa Iyong sarili!
Pag-ibig na nagpapakilos sa araw at sa iba pang mga bituin.
"Sa katusuhan, batid mo, mas magaling ang isang mangangahoy kaysa sa malakas.
Sa katusuhan rin ginagabayan ng tagatimon sa madilim na dagat
ang mabilis na barko na hinahampas ng mga hangin.
At sa katusuhan, mas maigi ang mangangabayo.
Mangangabayo.
Tuso.
Inaasahan ko ang iyong pagdating.
Mephistopheles?
Tawagin mo ako kung ano'ng gusto mo.
Kung gayon…
patay ka na.
Ikaw ang pangalawang biktima ng insidenteng iyon
na dumating sa akin sa loob ng maraming araw.
May dalawang pumunta sa akin, naghahanap ng kamatayan at reinkarnasyon.
Noong mga araw bago 'yong… hindi magandang pangyayari.
Pero sinigurado kong nailagay ko sila sa maayos na kalalagyan
noong umaga ng pagkawala mo.
Sino'ng amo mo?
Tanging ang mga hangal at mayayabang lang
ang nagsasabing nagtatrabaho sila sa sarili nila.
Pero sasabihin ko…
na nagtatrabaho ako para sa panginoon ng mundo.
O sabihin na lang natin,
mga panginoon.
O baka naman…
nagtatrabaho ako para sa 'yo.
Ashtray ba 'yan?
Kung ano'ng gusto mo.
Nasaan na nga ako?
Hello.
Salamat.
Di ko na maipagpapatuloy ang katahimikan ng karunungang ito
sapagkat malapit na akong lumisan.
Dapat akong tumigil sa pagiging manunulat sa abang kahulugan ng propesyong iyon.
Dapat ko nang iwan ang mapagkunwaring pagbebenta ng aking sining.
Maaari na rin akong ipatapon,
ngunit ako lang ang makapag-aalis ng aking dignidad.
Dumadagsa ang pera.
Isandaan at labintatlong pahina ang naibenta.
May ilang pahinang hinding-hindi ko ipagbibili.
Ang unang pahina ng Inferno,
ang huling pahina ng Paradiso,
at ang huling pahina ng pergamino bago ang unang pahina ng papel.
Yes.
Hi.
May ipapakita ako sa 'yo.
Okay.
Isang bagay na takot akong ipakita nang wala sa tiyempo.
Halos ilibing ko na kasama ng aking pag-asa.
Tempus fugit.
Lumilipas ang panahon.
Ngunit ang hininga ang siyang tunay na may pakpak.
Ang hininga natin ang napaparam.
Ang buhay ko ay naglalaho sa bawat salita mo.
Itigil mo na ang paghahanap.
Lumabas ka mula sa libingan ng iyong paghahanap.
Tumungo ka sa liwanag.
At mapuno ng samyo ng bawat hibla ng damo ng iyong kaluluwa.
At ng bawat hibla ng damo at ng bawat sandali ng buhay.
Lumabas ka at yakapin mo ako.
Ano'ng naglabas sa 'yo sa libingan?
Isang simoy.
Gemma.
Oo, mahal kong Dante.
Ikaw ba talaga 'yan?
Oo, pero sa pagkakataong ito, magiging sukdulan ang aking ligaya.
Sa pamamagitan noon, nagising ang kaluluwa ko mula sa eklipse,
habang namumutawi sa labi ko ang pangalan ng aking irog,
isang diyos na nakakubli mula sa tao,
natagpuan ko siya.
Nagsalin ng Subtitle: Sol Santos